Megalomania mieszczańska, a kompleks folwarczny - kilka słów o szlachetności

 

 Jerzy Stuhr , aktor podczas spotkania autorskiego w Galerii Bałtyckiej 27 stycznia 2018 r.      
  (commons.wikimedia.org) 

W obliczu skandalicznej wypowiedzi znanego aktora Jerzego Stuhra, w której  z wyższością porównuje ludzi pochodzenia tzw. chłopskiego utożsamiając ich  z równą pogardą do jakieś niszowej społeczności, bardziej od niego samego i dziennikarza, który ów doniosły wywiad przeprowadził. Pragnę zwrócić uwagę na kilka elementów wartościujących, które określają ludzi szlachetnych, niekoniecznie wyłącznie z urodzenia, choć tutaj akurat odniosę się do wzorców, które pozwolą megalomanom mieszczańskim uwolnić nieco nabrzmiałych toksycznych gazów ze swego nadętego statusu. 

św. Królowa Jadwiga Andegaweńska  (1373/4- 1399) - król Polski ( portret aut. Marcello Bacciarelli, wikipedia.org) 

Królowa Jadwiga i jej ubóstwo 

Jedną z najsławniejszych postaci z kręgów  magnackiego pochodzenia i  wzoru szlachetności jest nasza Święta Królowa Jadwiga, tak naprawdę jedyna w historii kobieta – Król, bowiem taki tytuł otrzymała  z urzędu. Znamy Jej szlachetne dążenia do zakładania uniwersytetów, w tym rozwoju Uniwersytetu Krakowskiego.  Jej szlachetność objawiała się nie tylko w kierunku rozwoju naukowego, intelektualnego, ale również w miłosierdziu okazywanym ludziom biednym, tzw. niższego stanu. Nie wyobrażam sobie, aby w swej szczodrości mogła patrzeć z góry na tych, których los nie obdarzył szczodrym pochodzeniem, gwarantującym bogactwo z urodzenia, czy jakiś mieszczański interes.  Również postacie współczesne życia publicznego, które niejako chcą się utożsamiać z tzw. elitą jak np. pozostające rodziny królewskie, przykładowo Wielkiej Brytanii, szczególnie biorą sobie za honor nie wynoszenie się ponad innych ludzi, stąd otwarte spotkania, pozdrowienia, akcje charytatywne , troska o innych, zwłaszcza biedniejszych, słabszych.  Akurat tutaj mamy przykład znany, jak kochana przez wszystkich księżna Diana. Co do naszych historycznych szlachetnych postaw, zostaliśmy z nich wykastrowani  przez zabieg planowego wyżynania elit, dokonanego przez oba systemy totalitarne, które po II wojnie światowej, zwłaszcza   w krajach  bloku Wschodniego zostawiły negatywny obraz arystokratów , scharakteryzowany historycznie jako panów  bezwzględnych, gnębiących poddanych chłopów  - jak to ma miejsce w ukraińskim obrazie filmowym „Zniewolonej”. Tymczasem wielu tych, co byli znakomitymi zarządcami majątków, patriotów, ludzi kultury i sztuki, nie mogło (nie tylko z racji statusu urodzenia, ale też co wynikało z bycia elitą z pokolenia na pokolenie ) nie wyrażać troski o słabszych, ubogich,  niewykształconych,  w dążeniach kulturotwórczych i dla lepszego rozwoju  społecznego. Bowiem ich wykształcenie oraz poziom samo przez się stanowiło świadomość państwowości i jego dobrobytu. Również w tym, co dotyczyło spraw ludzi tzw. klasy niższej.

Elita ostatnia    

Ks. Kardynał Adam Stefan Sapieha ( 1867- 1951)  zwany Księciem Niezłomnym ( wikipedia.org) 

Z tej ostatniej elity pozostał nam raczej jedynie obraz kilku osób, przede wszystkim księcia kościoła ks. kardynała Sapiehy , czy inni potomkowie znanych rodów;  jak Zamojskich, Czartoryskich, Potockich, czy Lubomirskich ( dwie linie), których przodkowie odznaczyli się  na różnych polach działalności pro publico bono.

Często przywary szlachty drobno mieszczańskiej zaczęto przytykać do arystokracji.  Przykładem mogą tu  być postawy mniej szlachetne ludzi, którzy w jakimś stopniu nabyli takie tytuły, ale szlachetnością się nie odznaczali -wręcz przeciwnie, byli źle wspominani przez swoje otoczenie.  Sytuację tą możemy porównać do zachowań menadżerów firma, których określa jedno przysłowie „ to jest tak, jak z dziada zrobi się pana”- każdy kto spotkał się z takim szefem, wie co mam na myśli.  Tak też trzeba rozumieć różnicę między szlachtą „zaściankową” a tą szlachetniejszą arystokracją dawnych czasów. Ja akurat rozumiem to przez pamięć mojej ciotki, której mąż- szlachcic nie był tak dobrze wspominany, jak Ona sama.  Czy szlachetność wiąże się z pochodzeniem. Z jednej strony pochodzenie wytycza pewne zasady honorowego postępowania jak np. tradycję przodków, jednak nie jest gwarancją szlachetności, bo przecież znamy przykłady szlachetnego postępowania, mądrego traktowania swoich  współbraci jednej ziemi  również  z rodzin mieszczańskich; jak np. Helena Modrzejewska- sławna aktorka, czy też  choćby jeden z czołowych bohaterów Polskiej niepodległości, wywodzący się  z ubogiej rodziny chłopskiej Wincenty Witos.  

Helena Modrzejewska /Modjewska 1840-1909 (wikipedia.org)  

   Dla pana Jerzego, megalomana swojego mieszczańskiego krakowskiego bytu, tu dzież elity artystycznej, warto przypomnieć postać Heleny Modrzejewskiej. Może zastanowi się, który poziom osiągnął u schyłku swojej artystycznej kariery? - dodam poziom szlachetności ! Tak na marginesie, zadałabym mu pytanie; czy zdołałby wykopać temu folwarcznemu chłopstwu ziemniaki na polu ? - Tak po prostu, jakiemuś biedakowi, co nie miał sił i zdrowia, czy by się pochylił w takim geście szlachetności? Akurat znam historię jednej „starszej Pani, która taki gest uczyniła w służbie potrzebującego i chorego, któremu nikt nie pomógł, pochyliła się nad biedą, własnymi rękoma wykopała ziemniaki chłopu-  choć księżniczką była. Ale Jej szlachetność kształtowała chrześcijańska miłość do bliźniego, a nie jakieś pryncypia bycia lepszym, mądrzejszym, wartościowszym od zwykłego pospolitego człowieka.  Szlachetni  ludzie nie patrzą z pogardą na innych, a jeśli kogo mają w pogardzie, to ostatecznie, tych którzy gardzą innymi, mając się za panów w stylu wielmożnym, choć niezbyt szlachetnym w rozumieniu, tego co za szlachetne uznane od pokoleń.  To refleksja   także i dla tych, co jeszcze tkwią w smutnym lamencie "elit" od wódki i kiełbasy - nie tylko tej wyborczej. Niech wzorem nam będą święci naszej ziemi, a nie aktorzy, co im za pozbawione patosu gadanie płacą. Żeby chociaż byli jak piękna Helena,  w której nieszczęśliwie kochał się krakowski artysta Chmielowski...  To mieliby co zostawić, czego uczyć przyszłe pokolenia. A tak, to uczą tylko pogardy wobec swoich przodków, co nie byli może bożyszczami sceny, a tylko zwykłymi rolnikami, ludem pracującym dla tych właśnie  "elit "i są dalej rozsiani nie tylko po polskich wsiach, ale i po świecie. Czy nie zachwycali się waszymi rolami?...czy nie skandowali waszym osiągnięciom. Cóż teraz mają myśleć? tyle, że są dla was głupimi robolami, czy matkami z dziećmi, co biorą pomoc 500 plus, bo nie starcza z minimalnej wypłaty na zwykłe polskie wakacje.  Może i maja kompleksy folwarcznych chłopów, ale na pewno nie mieszczańskich panoczków.